28.08.2013
Şahin DEMİR


TV Yayıncılık Teknolojisinin Gelişimi

1923 yılında ilk mekanik TV'nin icadından sonra 1930’larda TV elektronik eşya olarak satılmaya başlanmıştır. 1936 Berlin Yaz Olimpiyatı, Almanya’daki TV’lerden izlenmiştir. 1940’larda renkli TV çalışmaları başlamış ve ABD’de 1960’larda renkli TV evlerde yaygınlaşmaya başlamıştır.

Londra 1948

Yayıncılık teknolojisindeki önemli gelişmelerin denemeleri genellikle Olimpiyat oyunlarında gerçekleşmiştir:

1948 Londra Olimpiyatları Renksiz Canlı Yayın

1964 Tokyo  Olimpiyatları Renkli Canlı Yayın

1984 Los Angeles Olimpiyatları HDTV Denemesi

2012 Londra Olimpiyatları UHDTV Denemesi

Londra 2012

Analog, yani sürekli sinyalden oluşan TV özellikle uydu iletiminde kapladığı geniş bant, yüksek maliyet ve yüksek gürültü düzeyleri nedeni ile zamanla yerini örneklemsel yani sayısal TV’ye bırakmaya başlamıştır. Sayısal TV’de  LD (düşük; VCD gibi), SD (standart; DVD ve normal TV yayınları), ED (gelişmiş) ,HD (yüksek) ve UHD (ultra yüksek) tanımlamaları yapılmıştır. Günümüz sayısal TV yayınlarını SD ve HD kanallar oluşturmaktadır. Analog karasal yayınlar ise birçok ülkede devre dışı bırakılmış, yerine sayısal karasal yayınlar başlatılmıştır. Türkiye’de 2015 yılında karasal sayısal yayınların başlaması planlanmıştır.

Ekran oranı: TV ekranının yatay genişliğinin dikey yüksekliğine olan oranı başlangıçta 4/3 iken günümüzde insan gözüne daha uygun olan  geniş ekran adlandırması ile 16/9 yerleşmiştir.

Ses: Tek kanal mono ses yayını ile başlayan TV yayıncılığı önce 2 kanal stereo ses yayını, daha sonra 6 kanal çevresel ses yayını ile devam etmiştir. Günümüzde daha düşük band genişliği  kullanılarak, daha kaliteli 8 kanal çevresel ses yayınları da başlamıştır. Çok dilli yayınlar da günümüzde sayısal yayıncılıkta bazı TV kanalları tarafından kullanılmaktadır. Örneğin; TRT HD’de 6 kanal çevresel Türkçe dilli sesin yanında ikinci dil seçeneği olarak stereo orijinal dil seçeneği sunulmaktadır.

UHD TV ile 24 kanal tam çevresel ses kullanımı tanımlıdır; önde tabanda 2 adet güçlü bas kabinleri ve 3 adet ön kabinler, duvar orta yüksekliğinde 10 adet çevresel kabinleri,  duvar tavan yüksekliğinde 9

adet çevresel kabinleri yerleşik olmaktadır. UHD TV ile birlikte inşaat sektöründe de akıllı ev tasarımlarının yeniden planlanması gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

 

Çözünürlük: Sayısal TV formatları tanımlanırken kısaca yatay çözünürlükler ifade edilmiştir. Ancak yatay çözünürlük arttıkça dikey çözünürlükte artacağından yaklaşık olarak UHD=16*HD (1080)=80*SD olmaktadır. Yani; HD(1080) SD(576)’nın piksel bazında çözünürlük olarak 5 katıdır; bu değer 1920*1080 sayısının 720*576 sayısına bölünmesi ile elde edilir.

SD= 480i/576i                    

HD=720p/1080i/1080p              

4K UHD=2160i/2160p  

8K UHD=7680p

Resim Çerçeve Hızı:  Görüntüde bir saniyede bulunan resim çerçeve sayısıdır. Dünya genelinde  50 ve 60 değerleri kullanılmaktadır. Geçmişte analog TV standartları belirlenirken  Amerika başlangıçta biraz düşük çözünürlük (NTSC) seçtiği için saniyede 60 çerçeve kullanırken Avrupa daha yüksek çözünürlükle ilk TV yayın standardını (SECAM ve PAL) oluşturduğundan 50 çerçeveyi yeterli bulmuştur. Sayısal TV standartları oluştuğunda halen analog alıcılar kullanıldığından HD görüntüde bile resim çerçeve hızı dünya genelinde tek bir değerde, yani aynı sayıda buluşamamıştır. Halbuki çözünürlük olarak HD’de  1920*1080 değeri ortak kullanılmaktadır.  Saniyede 60 çerçeve ile üretilmiş bir yapımın 50 çerçeveli sistemde oynatılması için kaliteli donanımlarla 60’dan 50’ye resim çerçeve hızı dönüştürücüleri kullanılarak saniyede 10 çerçevenin çıkarılması işlemi yapılır. Bu işlem basit donanımlarla yapıldığında karşımıza resimde titreme ve sıçrama sorunları çıkacaktır. Tersi işlemde 50’lik yapımı 60’a çevirirken sistemin interpolasyon hesapları ile 10 yeni çerçeve üreterek ilave etmesi gerekir. Bu HD kasetlere yapılan kayıt sürelerini 60 çerçevede daha kısa olmasına neden olmaktadır, diğer bir ifade ile 64’lük bir HD kaset aslında 60i için 64 dakika ve 50i için ise 64*1,2=76,8 dakika  kayıt yapacaktır.

Resim Tarama Formatları: Yukarıda 1080i ve 1080p ifadelerinde bulunan i (interlaced) ve p (progressive) tarama formatıdır. TV satırlarının tamamının bir anda iletildiği tarama şekline p, tek satırların ve çift satırların ayrı iletildiği tarama şekline i adlandırması yapılmıştır. Aynı resim çerçeve hızında p formatı i formatından iki kat daha fazla band genişliği gerektirdiğinden yayın/yapım donanımlarının uyumluluğu, veri saklama kapasitelerinin iki katına çıkarılması ve uydu yayıncılığında kullanımının çok maliyetli olması nedeni ile dünya genelinde uydu üzerinden TV yayıncılığında p formatı henüz kullanılmamaktadır.  Sayısal karasal yayınlarda p formatı kullanan bazı kanallar vardır. Pratikte 50i yaklaşık olarak 25p etkisi göstermektedir.

TV’de Katma Değerler: Görüntü ve çok dilli sesin yanında elektronik program klavuzu, teletekst seçeneği, orijinal dilde alt yazı seçeneği  gibi imkanlar katma değerlerdir.

Akıllı TV: Günümüzde satılan çoğu TV "smart" yani akıllı özelliklere sahiptir. İnternet bağlantısı üzerinden  TV üreticisinin sağladığı uygulama yazılımları çalıştırılarak izleyici değişik imkanlara ulaşabilmektedir, çoğunda web tarayıcısı üzerinden internette gezinti de yapılabilmekteyse de akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayarlar kadar performans ve hız oluşmamaktadır. Bunun yanında örneğin akıllı telefonun kablosuz bağlantı ile ekranını akıllı TV’ye iletmesine olanak tanıyan donanımlar gibi çeşitli imkanlar da vardır. Sesli veya görsel komutla işlem yapan panel TV’ler satılmakta ancak üreticileri tarafından geliştirilmeye ihtiyaç duymaktadırlar.

Etkileşimli TV (HbbTV): Doğrusal sayısal TV yayıncılığına ek olarak yayıncı kuruluşun internet kanalı ile aynı TV alıcı sistemine katma değer katacak uygulamaları kullanmalarını sağlayan sistem.  Doğrusal TV yayını tek yönlü iken HbbTV (Hybrid Broadband Broadcast) sistemi  izleyici ile çift yönlü iletişim sağlamaya olanak tanır. Etkileşimli TV için STB yani set üstü alıcı veya panel TV’ye tümleştirilmiş alıcı yazılım desteği gereklidir. Yani her ethernet/internet portu olan alıcı etkileşimli özelliğe sahip olur diye düşünülmemelidir.  Bazı akıllı TV’ler aynı zamanda etkileşimli özelliğe sahiptirler. TRT HD’de HbbTV araştırma ve çalışmaları yapmaktayız.

 

HD’de 720p ve 1080i çözünürlükleri gibi UHD’de 4K ve 8K çözünürlükleri vardır. 4K UHD TV deneme yayınları Eutelsat 10 derece uydusu üzerinden başlamıştır. Japon Asahi Times kaynaklı habere göre Japonya İletişim Bakanlığı 2014 Brezilya dünya kupası yarı final ve final maçlarını 4K olarak yayınlamaya karar verdi. TRT HD olarak bizler de 4K TV üzerinde araştırmalar yapmaktayız, uygulama imkânları oluştuğunda deneme yayınları için çalışmalar içersindeyiz.  8K UHDTV için daha çalışılması gereken bir takım konular olduğundan evlere ulaşması 2020’lerde olabilir.

 

Bu yazıda iki boyutlu TV yayıncılığının gelişimi ve geleceği kısaca işlendi. Üç boyutlu TV yayıncılığı konusunda ayrı bir özet yazımızda buluşmak üzere.



İsim
Yorum

YORUMLAR  (0)